Tempos de enfornalo pan

Pan de centeno costume

Así era naquel tempo . Así era naquela mañá, no eido de Cambra, no rueiro de O Casco, en Fornelos da Ribeira, cando me acheguei o forno de Correa, en As Fraguiñas, é un pouco antes a chamada “muiñeira”, a moer un saquiño de millo, para facer unha boroa, de pan de millo par xantar con unhas sardiñas asadas. Pasaba, entón, pola estrada dous carros con a carrexa da colleita, tras a malla dos mollos de centeo, cultivados nos campos de Rañe.

Era eu un rapaciño, e lémbrome do tarabelo da moxega co ruxerruxe de seu, dosificando a caída do grao polo burato da moa, na Aceña, que se movía de vagar producindo o balbordo do inferno do muiño.

Na época dos nosos devanceiros o pan de trigo era un privilexio para uns poucos, e o pan de millo e centeo, para os demais.

No eido de Cambra, os fillos de Clemente Francisco Cambra eran nove ou dez e cinco de Ignacio Estévez de Castro e Rosa Cambra Arguelles, meus visavós.

Tanto os fillos de Clemente como os de Ignacio, como despedida para a Arxentina, levaban unha boroa de pan de trigo, chamado “pantrigo”.

No eido, por aquel tempo de 1.820 tocaba cocelo pan no forno; o alpendre estaba lamido de leña, e había que subir A Fraga, en procura duns feixes de xestas ou uces para queimalos no forno, para quentalo que tiña o seu por que.
Despois de tragalas xestas e uces utilizaban o carballo.

En fin, que estando as portas da morte do cirurxián Clemente Francisco Cambra, o 30 de Agosto do 1.872, segundo reza no panteón familiar no cemiterio cívico relixioso do Coto de Sa, cando a miña madriña coas súas primas, preparaban unha pota con auga morna co gallo de amasar a fariña na artesa, engadindo pouco a pouco, a cunca de lévedo que se deixara da última enfornada, sen esquecer o sal, o unto, e demais elementos necesarios.

Xa de velliña me comentaba da mestura da fariña coa auga para gañar peso; de como amasaba unha e outra vez, nunha morea sosegada, e coa punta do coitelo marcaba unha cruz, no medio, e logo a cubría con un cobertor co fin de levedar durante o repouso da fermentación.

Logo despois, repartía co neno, Rogelio Estévez Cambra, (emigrado mais tarde, na Arxentina con un importante papel de escríbano en Bahía Blanca), un chisco de pan quente.

Así cada dous por tres, saían da artesa as táboas dos andeis onde repousaban, a espera de varrelo forno cun chamizo mollado achegando a cinza a barraleira, que canto na “Vida e Obra de Rogelio Estévez Cambra”. Meu tío avó.

Logo de tantos anos pasados por auga, me lembro dunha noite do ano 1.939 que tocaba empanada, arranxada con chourizo, touciño, cebola e pementos.

Todo cortadiño e ben sazonado con aceite.

O viño era da casa, para quen lle tocaba bebelo. E, me lembro no inverno coas filloas.

En cada tempo, o pan desaparecía da mesa e ¡ que ben sabía na merenda con a onza de chocolate da Tenda de Ron!. O menos no meu tempo. Despois do 1.940 a lacena aparecía baleira: ¿Cantos anos?

Non se podía tirar ren. Se aproveitaban as faragullas, e cando caían o chan se recollían e bicaban antes de levalas a boca.

Tamén os pobres que pedían esmola bicaban o pan que pedían porta a porta.

Era o pan noso de cada día.

Non cheguei a coñecer nin o forno nin o alpendre, nin tampouco o forno comunitario no que se obrigaba a deixar unha boroa o dono, como a maquía dos muíños.

Dicían as malas linguas que na poza da Loña, lavaban os trapos suxos e mailas tripas dos porcos. ¡Pode ser verdade! Eu non estaba.

Con este anaco da nosa historia, homoxéneo as nosas tradicións e sobre todo a empanada, que mellora cada día, ¿Ou non?

Anuncios