Os nosos eidos e deuses en Fornelos da Ribeira

piñeiro da forca

Falamos de Xaneiro do 1.945. Facía frío, pero a promesa do bo tempo chegaba en forma de luz, e os días ían crecendo, os animais de cada eido se puñan de bo humor. Era o mes de preparala terra para os cultivos e seguir dando de comer as aves de curral, para que non morreran de frío.

Tradicionalmente este mes estaba dedicado o Avó Neboeiro, deidade misterioso que atribuían os nosos antepasados, representado nun ancián bonachón, coa nariz corada, cabelo e barba abundante, parecido o algodón. Era preguizoso e lle gustaba durmir, con fama de esquecerse de todo aquelo, mais importante. Os seus atributos eran unha coroa feita de nubes e unha botella de viño albariño, do Condado do Tea, cuxa flor crece mais próxima o Firmamento.

Todo pobo ten o seu borracho. E nos o tiñamos tamén. Ese que se lle chama o borracho do pobo. Pois ben, tan triste ocupación, podía adquirir cores relixiosos na debida escala. Os Avós Neboeiros, se dedicaron a emborracharse co viño albariño, para alcanzar o estado de éxtases que os elevara a celestial compaña do seu adorado deus. Así, corría pola comarca “a ver quen bebía mais”. Motivo para montalas romarías nas Fraguiñas sen escusas, logo continuar por Salvaterra e outras mais.

Aparece o mes mais temperado na que as árbores empezaban a brotar as follas. Era o mes mais adecuado para plantar a maior parte dos cultivos, sendo o momento mais adecuado a Lúa rodándoa no mes. Os insectos mais precoces se deixaban ver.

Nace o Bebe Rocío, neno traveso, sen orellas, sen cabelo, so con unha folla verde que lle brotaba da cabeza. ¿Te lembras? Vivía nun remanso do río Tea, aló polo rueiro de Rañe, no meu Fornelos natal, sobre unha flor vermella, e se dicía recibir co seu tacto, os animais que morrían de frío no inverno.

As mulleres de cada eido, si descendían de fidalgos debían usar o mesmo vestido toda a semana, e so cambialo o final de cada sábado. As mais pobres debían ir vestidas tódolos días. Os homes, vestidos todos o mesmo. Así que non había disputa algunha sobre quen era o mais guapo, nin de quen viñan sendo.

Todos, sen excepción levaban un luar veludo, nas romarías e festas.

Tamén había os matacabras ou matacabróns, que se crían benditos por beber do orballo. Así que se propuxeron potenciala agricultura creando o Sindicato Agrario. Toda cabra, vaca, can ou galiña, que mataban se quedaba tal coma a deixaban morta.

No mes do arroio Ribeira, ir indo para San Andrés de Lourido, empezaba a desbordarse, incluso o río Tea por Martín. As árbores de folla caduca, empezaban a mostrar os seus brotes verdes, e os animais estaban espertos mais do habitual.

A Avoa Primavera, era a mais fermosa de todas. Coa súa longa cabeleira e as cinco patas de estrela, semellaban as bágoas vertidas do inverno.

No mes do verán, as nubes deixaban caer as súas bendicións, tecendo a herba verde brillante e esponxa a terra. Era a época das miñocas, babosas e ras de Cantará.

A Dona Chuvia, era extremadamente fermosa coa súa pel escura. Daba gusto vela con aquela cascada de cabelo negro sobre os ombros. Tiña unha man pechada na que gardaba as tormentas e a outra aberta. Eran os seus atributos, unha man ennegrecida polos raios e os caracois verdes. Sobre a terra, Don Chuvia abría a man pechada para que as tormentas limparan o Ceo e o tempo de tanto home sen alma, que tamén os había. Non faltaba mais.

O odio, que non faltaba, viña do tempo no que o Señor Vento, prefería sucalos ceos, deixando rachas de dor.

Aqueles días paseaba a Dona Chuvia pola frondosa carballeira de As Fraguiñas, onde a harmonía reinaba para todos os de Fornelos da Ribeira. A terra daba comida coa que se alimentaba o gando, a xente era abastecida coa Cartilla da Comisaría de Abastecementos e Transportes da ditadura. Ninguén vivía mellor nin en paz.

A Dona Chuvia, escoitaba o son dunha gaita por detrás da tenda do Xurreiras. O son arrastraba as xentes e acompañadas por un caracol verde, se encamiñaban a romaría de San Xoán. A Dona Chuvia, levaba unha man pechada, onde gardaba as tormentas e a outra aberta. Os zorros, que entón había por alí deixáronse ver: Vosa melodía e fermosa, como o Ceo e o Sol, e nesta fraga na que nos encontramos será para as festas e romarías de todos. ¡¡Entendido!!

Así pasaron os días e meses de verán. Neles tan so escapou algunha ocasión deixando calor a brisa con un pouco de vento frío. O Señor do Vento, apertou o peito de Dona Chuvia, agarrada polas cadeiras ía tumbada coa forza das tormentas cabalgando sobre o vento.

Foi chegando o outono e o Señor do Vento, sabía que logo chegaría o inverno. E non tiña mais remedio que separalos. Ela abriu a man pechada e os lóstregos destellaron fronte os ollos do Señor Vento. E mentres cantaba, choraba:
“Cando penso que te fuches
Negra sombra que me asombras,
O pe dos meus cabezais
Volves e de min te mofas.

Cando imaxino túa ausencia
E no mesmo Sol te mostras,
Es estrela que brilla,
Es o vento que zoas.
Si cantas e ti que cantas,
Si choras e ti que choras,
Es o murmurio do río
Es a noite es a aurora.

E así foron aqueles anos de chantos e silencios. E tamén os últimos días no que o Sol brillou sobre o nosos eidos de Fornelos da Ribeira.

Dona Chuvia, suplicaba auga para a nosa terra, e ela caía sobre tódolos recantos e val arrastrando o Sol e o Vento. Aparecía Dona Estrela, duns cincuenta anos, mais ou menos, coa mirada serea e a capa feita de noite en Ponteareas. ¡¡Non era para menos!!

Segundo me contaban da lenda, fora inventada por un home do rueiro de Martín, que se quedara sen xantar, desesperado, orou a meiga dos pobres, pedíndolle que comer, e o recompensara coas ras de Cantará que lle saltaron da ola cando esta fervía.

O Avó Fogo, nestes intres, era extremadamente vello. Tiña os ollos negros como as brasas con destello no interior. Sempre ía espido, calvo e barba de chibo. O seu cetro eran as chispas. A Avoa Fumarata, era unha composición de fragmentos de cousas. Estaba representada, segundo os veciños de Mondariz, por unha longa cabeleira de herba, espiga e flores, aparecendo no neboeiro con vento e saraiba.

O Meniño da Néboa, era pálido e desvarío, non digo de que rueiro. Parecía adolescente con unha mazá na boca. O resultado: Mais común o meniño morto ou ben un futuro louco. ¡¡Que queredes que os diga!!

Nace o Señor do Chan, Señor de Fornelos. Home delicado, frioleiro, cabelo douro, que o seu paso por Fornelos deixaba pasar as augas, logo cavaba e cavaba, ata o final. A obsesión era penetrar na terra para encontralo eido, pero a cegueira lle era grande e morreu de calor porque nada lle importaba a este insaciable prospector da nada. E aquí quedou a cousa.