A miña aldea, de neno

Iglesia de San Xoán de Fornelos
Lémbrome de escoitar a familia que en Fornelos da Ribeira, non existía a pobreza; o que si non había naquela época eran ricos, mais aló do Manuel da Loña, que na paz estea.

Como en tódalas aldeas, as xentes de Fornelos da Ribeira, so ían abastecerse as tabernas de Manolo “O Xurreiras” e “Guillade”, nas Fraguiñas, centro neurálxico da vila, cando esta fora vila, unida a xurisdición de Ponteareas. Tamén a taberna de Manuel de Concha, en Cimadevila, a Tenda de Ron, no rueiro do Casco, e a Tenda da Pepita das Caneiras en Martín. O resto das mercadorías se facían nas feiras e mercados de Ponteareas.

¡Home! O que mais e o que menos tiña unha horta e porco, para facelo caldo e cocido que leva berza e patacas. Case que todos os veciños criaban o porco para ter carne salgada e o tan precioso “unto”, con que acompañar as berzas i as patacas e feixóns. O pan era a broa, e o xantar, o básico da xente. Con elo, xa non pasaban fame, e aínda así había casa na que escaseaba todo. No noso eido de Cambra, no rueiro do Casco, a alimentación felizmente era superior. Aínda me lembro dalgunhas visitas de veciños, como a Constantina de Lourido, Asunción da Reloxa, Fina da Taberna, Manolo Saborido, Manolo Monteagudo, Elixio, o xastre, e o Manolo de Concha, todos co: “Voume, que teño que irme”, logo de haber cenado. ¡Ah! Tamén había unha copita de augardente ou licor café. Nunca faltaba o viño naquela casa. Tamén e certo que non faltaban as regalías dos veciños, polas atencións recibidas.

Fai setenta e sete anos hoxe, domingo, cando escoitaba a saída da misa que a fame entrara no eido das nosas familias debido a chuvia. Elixio, o xastre, pai de Lecio, tamén xastre, lembraba todos aqueles anos. Había momentos en que so se comían berzas, e a vista de todo elo, nacera a “Cartilla del Racionamiento”, camiño de Ponteareas para facer o xantar do día.

Aínda que en Fornelos da Ribeira non había pobres, viñan algúns a pedir a porta descalzos e cheos de lama. ¡Que desgracia!

Tamén, o noso eido chegaba o carro co toxo para facelo o abono, pisado cos pes descalzos. Daba calofríos velos. Tempos difíciles. A situación hixiénica deixaba moito que desexar. No meu tempo de nacer non había aseos; as necesidades fisiolóxicas se facían na cuadra ou na horta. Para casos de emerxencia estaba o perico. Penso que so na casa dos Brei, en Martín ,e na nosa había retrete.

Durante a semana non se cambiaba de roupa; a diario se lavaba a faciana e mans, no palanganeiro que había en cada habitación. Os pes so se lavaban de cando en vez. Cada semana se collía o balde e se lavaba un por parroquia. A roupa se remendaba unha e outra vez. Os zapatos se mercaban grandes e se rechían de papeis na punteira.

Lémbrome de Manolo Monteagudo, co pitillo na boca, sacando un seixo, un anel, e unha mecha, arrimando a mecha o cuarzo, deslizaba o anel para que soltara a chispa e soprando a mecha acendía o pitillo. E dicir: Que cando Manolo Monteagudo chegaba a Taberna do Xurreiras nas Fraguiñas, dende o seu eido, se encontraba no momento óptimo para sentarse diante da taberna, e saborear outro cigarro.

Tamén coincidindo co meu nacemento tivera lugar o espallamento das escolas, grazas aos emigrantes na América coa súa axuda económica. Eu cheguei o “Silabario”, “O Catón”, o “Catecismo” e a pizarra rectangular enmarcada de madeira sobre a que escribíamos.

Tamén cheguei a tempo da ¡Ave María Purísima! do izado da bandeira e do Cara o Sol.

Durante a Guerra civil, Fornelos da Ribeira foi de ideoloxía avanzada, republicana, e se foi decantando o bando nacional.

Os traballos do labrego, eran duros e grazas a vaquiña fóronse cultivando os prados e campos. Horario de sol a sol. A ritmo lendo para que o corpo aguantase: Segala herba, rozala terra, coller o toxo. . . con tal de comer e gañar algunha peseta para levar para a casa. Esta era a forma de vida en Fornelos aínda que había outros oficios e ocupacións, como os de xastre, zapateiro ou modistas e costureiras.

O idioma era o castrapo, porque o galgo era perseguido polos chamados “señoritos cultos” da época. Na miña familia había algúns emigrados na Arxentina. Os outros eran presbíteros, obrigados a falar o castelá.
¡Cantas barbaridades se fixeron coa castelanización do galego!

Eu amo o galego dende meniño e canto camiño nos queda por percorrer.

O galego forma parte da miña circunstancia e sigo espallando o dito de Cunqueiro: “MIL PRIMAVERAS MAIS PARA A NOSA LINGUA GALEGA”..