Aquel velorio . . .

velliña
O fillo do señor Xosé da Patricia, fora sempre un mozo forte e cheo de saudade, envexa das rapazas da parroquia. E con motivo do filme de Xosé Xil, de Taboexa (As Neves), e de Saturnino Piñeiro como director, se empaparan un día, mentres que o señor Xosé da Patricia, como esperto mallador do trigo nas eiras, sen deixar atrás as axudas das vacas e a axuda do fillo, para demostrarlles os emigrados de Fornelos na Arxentina, a modernización dos traballos para logo beber un viño da casa, o son do señor Xosé da Patricia: Iste é o que me ten a min de pé, sen quedar atrás a retranca de Abel da Pancha, co seu aturuxo que chegaba o Piñeiral.

Ninguén tiña ren que dicir da recollida da fariña na aceña de Martín ou de Rañe, pola agraciada Celsa da Marela, co seu fillo Enriquiño da Parda, que serviría para incluír no documental sobre Fornelos da Ribeira.

A todo iso había que engadir a inauguración da casa social, El Progreso, inaugurada con moitas gravatas e bigotes que votaban fume nas firmas molladas do tinteiro. As escolas de nenas e nenos invitados a cerimonia aparecían con libros, para non desentoar co acto.

Así tras a hora da misa, se vían saír os mociños coa boina e as mulleres co pano na cabeza baixando ata as Fraguiñas, tras haber visitado o cemiterio, para na romaría comer as rosquillas de Ponteareas e o viño da casa. De tal modo que o documental nacía do desexo dos “Hijos de Fornelos” de Bos Aires, ver polos seus propios ollos, a vida e o resultado dos cartos enviados. E foi, precisamente o fillo do señor Xosé da Patricia, o quería levar persoalmente o documental a Bos Aires. Para elo, se lembraba a boa parella que facían o saír unha mañá agarrados da Igrexa de San Xoán, onde se acaban de unir as súas vidas.

Aquí empezaba a puxanza para florecer de sangue moza as ambicións rumbo a Bos Aires, nun vapor a conquista do benestar que cría fácil. Pero non lle sentou ben o pais. Aquel traballar e traballar baixo un sol esgotador, foi o causante da tuberculose que se fixo presa del.

Volveu a súa terra de Fornelos da Ribeira, con un puñadiño de pesos e un dente douro, a cambio de infindas privacións e a enfermidade que o atou para sempre.

Non acadou gozar do que tantos suores lle custara o seu regreso a Fornelos. A morte quíxolle dar o supremo consolo de verse entre os seus : “A terra e a dona”. Así quedara sobre o leito que fora o seu tálamo nupcial ben pouco tempo.

As paredes do fogar cubertas de panos negros, presentaban tintes severos, ante aquelas mulleres que axeonlladas debullaban as contas do rosario polo descanso da súa alma, con un acompasado e monótono murmúreo do ar en calma.

¡Painoso, que estás no ceo! Dicía Celsa da Marela, pasando as contas, que o corro repetía.

Logo dos Painosos, entraba o capítulo das lamentacións e eloxios o morto: Era tan bo, mentres a viúva seca de tanto chorar se votaba sobre el, lanzando gritos histéricos o par que se lamentaba: Ai meu queridiño que soia me deixas. Que vai a ser de min sen o teu agarimo. Tan pouco tempo estiveches con migo e te vas.

E na cociña a escena reunida ante a lareira, falando do morto, das colleitas, sostidas polos “netos de caña” que se divisaba na xarra sobre a artesa.

No pallar o cadelo ouveaba o cheiro da carne en descomposición.

Despois da media noite empezaran a desfilar e ofrecerse cariñosamente mentres que outros se foran quedando durmidos co rezo nos beizos. Alborada o día, un raio de sol introducírase pola fiestra e no ar flotaba o eco da última oración que quedaba para a súa sepultura. Así fora o velorio e así os lo conto, como pasou no meu querido Fornelos da Ribeira.