Un conto o pe da lareira

lareira

Era no eido da Laxe, en Fornelos da Ribeira, fiaba Pepita Estévez Cambra, unha mazaroca de liño, aló polos anos de 1920, mollando os beizos cos dedos da man esquerda e tirando para abaixo, facía un fío daquela mazaroca que tiña, mentres que, coa dereita enredaba no fuso que bailaba como o demo.

Rosa (miña avoa), entretíñase en debullar os carozos do millo, que recollían dos campos que tiñan espallados pola parroquia.

O gato, alí estaba metido na lareira coa borralla. O can, deitado o pe da Pepita.

Era costume, naquel tempo, pasar grande parte da noite de inverno en contar contos. Pepita rematara unha especie de mantelo bordado para poñerlle as “benditas ánimas do purgatorio” que nas encrucillada do Casco, cos “encantos”, aparecían, as bruxas coa escoba e os defuntos, que viñan o mundo envoltos en sabanas brancas, con meigallos.

Na última noite, un veciño do Casco, contara, como escoitara de pequeno, a historia duns amores no Eido Vello, en Lourido, na que foran protagonistas unha moura de boa presenza, pero rapaza de aldea. Esa noite a dicir do señor de alcume o “cagalletas”, con perdón,simpático, como el so, contaba que a vira polos seus ollos, cando servira o rei, e pelexara contra os inimigos.

Todos, absolutamente todos, co señor Manoel da Loña, escoitaran coa boca aberta, aquelas aventuras, e aqueles traballos pasados. Contaran que levando andado certo tempo, camiñaran cargados de balas, mortos de sede. Fixeran alto, pero alí non había auga, comentaba o señor de alcume o “cagalletas”, que ía pro campo,que alí,había que andar un cuarto de legua, e non lle deran permiso para separase da columna; que seguiran a marcha e ¡por fin! atoparan unha poza e que alí se votaran como feras a beber e case que a secan, pois as gorxas parecían esponxas. . .

O señor de alcume o “cagalletas”, repousado engadía: “Noutra ocasión, mortos de fame, chegamos o monte onde se visualizara o inimigo, fixeran un alto e comezaran a cociñar o rancho, e cando estaban atarefados, un toque de corneta os fixo poñer en movemento. O inimigo ía a por eles.

Comezara o fogo, contestado con valentía, pero a falta de balas, tiveran que agacharse detrás do monte. Aquelo, mais que un monte, parecía unha carnicería.

O señor de alcume “o cagalletas”, a medida que ía tomando vida, revivía aquel momento, queimado polo sol, encollido polos anos, e frío, cos ollos brillantes e resplandor xuvenil. E logo, continuaba: O comandante en xefe que ía o fronte, era un valente, firme, sereno, non levaba medo no corpo, nin se detiña o ver os mortos, alentando:

¡Adiante, nosa e a vitoria!

¡Hai, meu Pepiño! O que lle espera, aflixida polo neto, repetía Pepita.

A María do Carmo, se desfacía en choros, polo que o seu fillo non librar polo número.

¡A guerra! ¡Maldita sexa mil veces! “Que Deus nos a libere”, que deixa os campos desertos, as familias sen amparo, e os eidos tristes, e nais e fillos sen consolo.

¿De que me vale a min loitar “pola patria” e vir coxo dun balazo?

¿Que gano eu con ter unha vida, unha “licencia limpa” como un espello?

Sabede que todo iso, valía un “estanco”, pero como dixo o “oficio”: “Por no reunir las condiciones para el desempeño por defecto físico”, o daban a outro que era mais leriante e traballaba como cacique o servizo do deputado que entón había.

Así termina o conto o pe da lareira, de como o “goberno” pagaba os valentes que defendían a patria, expoñendo a vida, e, Deus lle daba a saúde para ir tirando. Así pagou o “amo” a quen o serviu, sempre.